طی دهه سوم انقلاب اسلامی ، کاهش نسبی سهم منابع مالی خصوص و مردمی در زمینه عرضه کالاها و خدمات دینی ، در مقایسه با دامنه رو به گسترش تقاضا و نیازهای مختلف اجتماعی به محصولات دینی ، موجبات آن را فراهم نمود که در مقایسه با قبل از انقلاب اسلامی و حتی دهه اول انقلاب ، سهم اعتباری نهادهای دینی که مستقیم و یا غیر مستقیم از طریق منابع مالی عمومی تامین می گیرید ، روند رو به افزایشی داشته باشد و عمدتاً برخی ضرورتها و دیدگاههای خاص در مقاطع مختلف زمانی و حسب شرایط سیاسی و اجتماعی تعیین کننده ، شیوه ونحوه تقسیم اعتبارات بوده است .

در طول تاریخ و بطور سنتی ساخت و ساز مسجد و فضاهای مذهبی رامردم به عهده داشته اند و پس از انقلاب اسلامی ، علاوه بر این منابع سنتی ، از محل درآمدهای عمومی دولت ، احداث اینگونه فضاها در مناطقی که مردم نسبت به ایجاد آنها تمایلی نداشته و یا توانایی مالی آنرا ندارند، در برنامه های بخش فرهنگی و دینی کشور مورد توجه قرار گرفته است . ایجاد مساجد در دانشگاهای و مراکز آموزش عالی فاقد مسجد ، مناطق محروم و روستایی ، نقاط مرزی و مناطق اهل تسنن به دلیل حساسیت های سیاسی واجتماعی ، مرمت و بازسازی امامزاده ها و بقاع متبرکه و کمک به تجهیز مساجد نقاط مختلف کشور از اینگونه اقدامات است .

در زمینه احداث و مدیریت مدارس علوم دینی ، کماکان مردم فعالیت دارند و در سالهای اخیر فضاهای فیزیکی ویژه ای تحت عناوین کانونهای قرآن ، کانونهای فرهنگی و هنری ، خانه های عالم و مجتمع های فرهنگی وهنری ویژه نقاط شهری در برنامه عمرانی نهادهای دینی و با استفاده از منابع مالی دولت قرار دارد.

در هر حال ، کاهش منابع سنتی و مردمی در سالهای اخیر به میزانی بوده است که حتی قسمتی از شهریه مدارس علوم دینی ، کل هزینه بیمه درمانی طلاب و بخشی از خدمات رفاهی روحانیون با استفاده از اعتبارات دولتی تامین شده است . ساخت مسکن طلاب و روحانیون ( شهرک مهدیه قم ) عمدتاً بوسیله دولت تامین مالی شده است و اخیراً بخشی از اعتبارات عمرانی مرمت و تجهیز مدارس علوم دینی سراسر کشور نیز با استفاده از منابع مالی دولتی تامین می شود.  اختصاص اعتبارات دولتی به سازمانهای دینی ، طی دوره انقلاب اسلامی ، مرتباً از حیث مقادیر مطلق و نسبی افزایش داشته است . در حالی که در سال 1359 تنها یک ردیف دینی در بودجه کشور وجود داشته است ، ولی پس از آن ردیف های متعددی برای سازمانهای مختلف دینی و یا فعالیتهای دینی گوناگون ایجاد شده است .

تعداد نهادهای دینی کمک بگیر  از دولت تا سال 1370 کمتر از 5 نهاد و پس از آن تا سال 1372 به فراتر از 10 نهاد رسیده است ومرتباً افزایش داشته و در سال 1379 به قریب 30 نهاد و سازمان دینی ، در قالب 60 ردیف بودجه ای افزایش یافته است .  بررسي لايحه بودجه 1389 کل کشور نيز نشان مي‌دهد که کمک دولت به نهادها و مراکز فرهنگي و ديني و نيز حوزه هاي علميه سراسر کشور نسبت به سال گذشته 28 درصد رشد داشته است .

 دولت در لايحه بودجه 1389 کل کشور در بخش هاي مختلفي کمک و اختصاص بودجه به مراکز فرهنگي و ديني و دستگاه‌هايي که به نحوي با مسايل ديني و فرهنگي سر و کار دارند را مد نظر قرار داده است.

کمک به اشخاص حقيقي و حقوقي غير دولتي، يکي از رديف‌هايي است که دولت در اين بخش کمک قابل توجهي را با عنوان "‌کمک به نهادهاي ديني و مراکز فرهنگي و ديني " را اختصاص داده است که اين کمک‌ها با کمک شوراي عالي حوزه علميه قم پرداخت خواهد شد.

آمار نشان مي‌دهد، کمک دولت به موسسات ديني و فرهنگي در سال جاري برابر 909 ميليارد و 85 ميليون ريال است .
قرار است اين کمک‌ها به بنياد دايره المعارف اسلامي، پژوهشگاه فرهنگ و انديشه اسلامي، شوراي سياستگذاري ائمه جمعه، مرکز رسيدگي به امور مساجد، ستاد امر به معروف و نهي از منکر، مدرسه عالي شهيد مطهري، ستاد اقامه نماز، پژوهشکده باقرالعلوم، مرکز تحقيقات کامپيوتري علوم اسلامي، موسسه دايره المعارف فقه شيعه، شهرک مهديه قم، دانشگاه اديان و مذاهب، موسسه شيعه شناسي، موسسه اسرا، دانشگاه مفيد، مرکز علمي شهيد مطهري، حوزه علميه امام حسين (ع)، دانشگاه باقرالعلوم، پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامي، موسسه فرهنگي دعبل، موسسه رواق حکمت و دانشکده اصول دين علامه عسگري اختصاص يابد.

کمک به تکميل مجموعه فرهنگي آستان مقدس حضرت امام (ره) و آستان احمدبن موسي و نيز کمک به موسساتي نظير دانشگاه امام صادق(ع) ، کتابخانه آيت الله مرعشي، مجمع عالي حکمت اسلامي، فرهنگستان علوم اسلامي، موسسه ترجمان وحي، موسسه آموزشي و پژوهشي امام خميني(ره)، حوزه علميه امام خميني(ره) ، بنياد حکمت صدرا، موسسه علوم و معارف اسلامي نور، جامعه الزهرا و موسسات پرتو ثقلين، مصباح الهدي، سفينه النجاه از ديگر بخش هاي لايحه بودجه 1389 کل کشور است.

دولت همچنين در بخش دستگاه‌هاي اصلي کشور که به نحوي از بودجه عمومي کشور ارتزاق مي‌کنند، نيز کمک قابل توجهي را به دستگاه‌هاي اصلي مرتبط با مراکز فرهنگي - ديني اختصاص داده است که از اين ميان مي‌توان به افزايش بودجه دفتر تبليغات اسلامي حوزه علميه قم اشاره کرد.

همچنين دولت بودجه شوراي عالي حوزه علميه قم را در لايحه بودجه سال آينده 16 درصد رشد داده‌است ضمن اينکه مرکز خدمات حوزه علميه قم و موسسه آموزشي و پژوهشي امام خميني (ره) را در رديف دستگاه‌هاي اصلي بودجه 89 قرار داده است.

بودجه سازمان تبليغات اسلامي نيز در لايحه بودجه 1389 کل کشور با 73 درصد رشدي مواجه است.

اختصاص ۲۰۰ میلیارد ریال برای توسعه فرهنگ عفاف به شهرداری تهران و۸۴ میلیارد ریال به همین منظور به صدا وسیما از نمونه های دیگر است.

علی رغم گستر دگی سازمان های متولی توسعه و ترویج  و نهادینه نمودن ارزشها و هنجار های اسلامی در سالهای اخیر اما به نقل از کارشناسان و مقامات کشور مشخص می شود که این مسیر علی رغم صرف مبالغ هنگفت کارامدی نداشته و نیاز مند بازنگری اساسی می باشد.ذیلا برخی از این موارد ارایه شده است:

 رشد نرخ اسیب های اجتماعی:

آمارها  از ورود سالانه 11 ميليون پرونده قضايي به دادگاه‌هاي كشور خبر مي‌دهد

سید حسن موسوی مدیرکل پیشگیری از آسیب‌های اجتماعی بهزیستی با اعلام این آمار گفت: آمار آسیب‌های اجتماعی در کشور به شکل نگران کننده‌ای بالا رفته است به‌طوری که در سال‌های گذشته با نوعی رشد خزنده مواجه بوده‌ایم.

مدیرکل آسیب‌های اجتماعی سازمان بهزیستی گفت: درحال حاضر کودکان فرار، طلاق و کودک آزاری از مهم‌ترین و بیشترین آسیب‌های جامعه هستند.

 طلاق:

كارشناس ارشد پيشگيري از آسيب‌هاي اجتماعي گفت: طبق آخرين آمار، ايران رتبه چهارم طلاق را در دنيا دارد.

فرهاد عبادي اظهار داشت: طبق آخرين آمار طلاق ايران، كشور ما رتبه چهارم را در دنيا دارد كه رشد طلاق در آن 8 درصد و رشد ازدواج 5/5 درصد بوده كه اين زنگ خطري براي خانواده‌ها است.

وضعیت حجاب:

به گزارش شیعه آنلاین به نقل از ایلنا، رئیس فراکسیون روحانیون مجلس معتقد است که وضعیت فعلی حجاب به مراتب بدتر از وضعیت حجاب در دولت اصلاحات بوده است.

محمد تقی رهبر نماینده اصفهان در حاشیه جلسه علنی  مجلس در جمع خبرنگاران پارلمانی به جلسه هفته گذشته فراکسیون روحانیون مجلس با وزیر ارشاد اشاره کرد و گفت: در این جلسه مسائل مربوط به حجاب و انتقاد به حجاب در تئاتر و سینما مطرح شد و همة اعضا معتقد بودند که وضعیت با ارزش‌های انقلاب مطابقت ندارد.

اعتیاد:

دكتر ظفرقندي با استناد به آمار اعتياد اعلام شده از طرف ستاد مبارزه با مواد مخدر، گفت: بر اساس اين آمار، ميزان اعتياد در كشور بين 2/1 تا 2 در ميليون متفاوت است. آمارهاي غيررسمي نيز در اين زمينه وجود دارد. اما از آنجا كه مطالعه بررسي شيوع اعتياد امري بسيار دشوار است آنچه كه مي‌پذيريم گزارش دبيرخانه ستاد مبارزه با مواد مخدر است

اعتیاد در مدارس:

با اینکه از چند سال پیش تاکنون کارشناسان و مسئولانی از ستاد مبارزه با مواد مخدر نسبت به افزایش تعداد دانش‌آموزان معتاد هشدار می‌دهند و مسئولان وزارت آموزش و پرورش همیشه از در انکار درآمده‌اند، اما اینطور که معلوم است، بالاخره آموزش و پرورشی‌ها قبول کرده‌اند که باید بیشتر توجهشان را به آسیب‌های اجتماعی که به گفته کارشناسان اجتماعی در مدارس بیداد می‌کنند، معطوف کنند.

این پنهانکاری ها در چندسال گذشته به اندازه ای بوده که چندوقت پیش سردار احمدی مقدم، دبیر کل ستاد مبارزه با موادمخدر لب به اعتراض گشود و گفت:« آموزش و پرورش دانش آموزان معتاد را اخراج می کند و بعد می گوید معتاد نداریم. به همین دلیل اکثر معتادان ما از ترک تحصیلی ها هستند.»

هرچند در این سالها، موسسه‌ها و پژوهشگران زیادی در مورد افزایش تعداد دانش‌آموزان معتاد در کشور خبر داده‌اند اما همیشه هم مسئولان آموزش و پرورش ساده از کنار این آمارها گذشته و توجهی نشان نداده‌اند؛این در حالی است که نتايج يک تحقيق بر روي دانش آموزان، نشان از افزايش علاقه آنان به انواع دخانيات از جمله قليان هاي ميوه اي و مواد مخدر صنعتي دارد.

روسپیگری:

امان الله قرایی مقدم، جامعه شناس، در این باره گفته است: در بررسی که در خصوص گروه سنی زنان خیابانی انجام شد از بین شش هزار و 53 زن خیابانی که در کل کشور زندانی بودند، دختران بین 12 تا 25 سال بیشترین تعداد را تشکیل می‌دهند.

او همچنین در سال 1385 گفته است: «دست کم 300 هزار زن خیابانی در تهران زندگی می‌کنند.

ایدز:

وزیر بهداشت اعلام کردند شمار مبتلایان به ایدز در ایران ۵ برابر می شود و ما با یک سونامی ایدز در کشور مواجه خواهیم بود که علت اصلی ان هم مربوط به ارتباطات غیر اخلاقی است.

فساد اداری

سازمان شفافیت بین المللی در جدید ترین گزارش خود ،جایگاه ایران را از میان 180 کشور جهان در رده 146 قرار داده است .

این گزارش نشان می دهد که فساد اداری و مالی در ایران تاحدودی نسبت به سال قبل کاهش یافته و در حالی که جایگاه پیشین ایران در شاخص فساد اداری و مالی در بخش های دولتی در رده 168 بود ، با افت محسوسی رده ایران در گزارش سال 2010 سازمان شفافیت بین المللی به 146 رسیده است . این گزارش که نشان می دهد ایران هنوز یکی از فاسد ترین دستگاه های اداری و مالی را در جهان دارد .

منابع :

1-انصاري ، هادي ، دولتهاي اسلامي ، پژوهشكده حوزه و دانشگاه – 1379

2- اراكي ، محسن ، كاوش هايي  در مباني نظري حكومت ديني ، بوك اكسترا – 1379

3- اسلامي ندوشن ، شيرين ، دين و دولت در ايران عصر مغول ، مركز نشر دانشگاهي ، چاپ اول – 1372

4- اسلامي ندوشن ، شيرين ، دين و دولت در ايران عصر مغول سياست خارجي ايلخانان ، مركز نشر دانشگاهي ، چاپ اول-1375

5- الهامي ، داود ، مباحثي در ارائه خدمات متقابل ايران و اسلام ، قم ، دفتر مجله مكتب اسلام – 1374

6- احمد وند ، شجاع ، مذهب ، ايدئولوژي و دولت در ايران ( دوره اسلامي )

ناصر هاديان ، دانشگاه تهران -1379

7- اساسنامه سازمان ها و نهادهاي فرهنگي كشور

8- آيين نامه هاي اجرايي سازمان ها و نهادهاي فرهنگي  كشور

9- پيرزاده ، عسگر ، حكومت ديني از منظر علماء و انديشمندان مسلمان ايراني ، همايش علمي – دانشجويي دانشگاه علامه طباطبايي -  آذر 1378

10- شجاعي زند ، عليرضا ، مشروعيت ديني دولت و اقتدار سياسي دين ، وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامي – 1375

11- شجاعي زند ، عليرضا ، مشروعيت ديني دولت و اقتدار سياسي دين ، دانشگاه تهران – 1375

12- شجاعي زند ، عليرضا ، مشروعيت ديني دولت و اقتدار سياسي دين ، بررسي جامعه ، بتيان ،‌چاپ اول – 1377

13- علي اكبريان ، حسينعلي ، درآمد بر قلمرو دين ، پژوهشگاه فرهنگ و انديشه اسلامي ، چاپ اول – 1378

14- عمراني ، ظهير ، سيري در نظام حكومتي و اداري ايران و مقايسه آن با ارزشهاي اسلامي ، مركز آموزش مديريت دولتي،1362

15- غنوش ، راشد ، حكومت اسلامي از ديدگاه راشد غنوش ( مصاحبه ) كيان ، شماره 17

16- قانون اساسي جمهوري اسلامي ايران

17- قانون بودجه كشور

18- كديور ، محسن ، نظريه هاي دولت در فقه شيعه و انديشه هاي سياسي در اسلام ، نشر ني ، تهران – 1376

19- كديور ، محسن ، دغدغه هاي حكومت ديني ، نشر ني ، 1378

20- مدد ، محمد ، مديريت اسلامي در حكومت اسلامي ، سازمان بنادر و كشتيراني – 1373

21- مير احمدي ، مريم ،‌دين و دولت در عصر صفوي ، امير كبير ،‌چاپ دوم – 1369

22-سایت های خبر انلاین و شیعه نیوز و تابناک